SƏSİN O TAYINDA - Unudulmaz el sənətkarı Şirvan Mahmudov haqqında mistik-fəlsəfi epopeya

SƏSİN O TAYINDA

Unudulmaz el sənətkarı Şirvan Mahmudov haqqında mistik-fəlsəfi epopeya

I. Başlanğıcda səs vardı

Başlanğıcda səs vardı.
Hələ yollar yaranmamışdı.
Hələ kəndlər salınmamışdı.
Hələ insanların adları yox idi.
Dağlar öz sükutunda yatırdı.
Çaylar öz yuxusunda axırdı.
Küləklər öz dillərini tapmamışdı.
Amma səs vardı.
Tanrının görünməyən nəfəsi kimi.
Və illər sonra
Ağsunun dolaylarında
o səs yenidən doğulacaqdı.
Bir insanın taleyində.
Bir qarmonun nəfəsində.
Bir şairin misrasında.

II. Ağsunun dolayları

Ağsu...
Dağlarla düzlərin görüş yerində
qurulmuş qədim bir dua.
Burada yollar
heç vaxt düz getmir.
Yollar düşünür.
Yollar xatırlayır.
Yollar insan ömrü kimi
öz içində dolaşır.
Səhərlər dumanlar
dağların çiynindən enib
çöllərə yayılır.
Axşamlar günəş
yorğun bir çoban kimi
təpələrin arxasında dayanır.
Və zaman
sanki burada
başqa cür keçir.

III. Kök və qanad

Bu torpağın iki adı vardı.
Ərəbsarvan.
Və Ağsu.
Biri kök idi.
Biri qanad.
Biri insanın doğulduğu yer.
Biri insanın tanındığı yer.
Biri başlanğıc.
Biri davam.
Şirvanın taleyi də
bu iki ad arasında yazılmışdı.

IV. Ərəbsarvanın səhəri

Ərəbsarvan Kürdəmirə yaxın idi.
Küləklər tez-tez
o tərəfdən gəlirdi.
Karvan yollarının tozu
bəzən kəndin üstünə qonurdu.
Burada torpaq
insanlardan daha yaşlı görünürdü.
Burada hər ağac
bir əhvalat bilirdi.
Burada hər bulaq
bir nəğmə gizlədirdi.
Və bir gün
bu kənddən
bir səs qalxacaqdı.

V. Qəmər ananın kitabı

Qəmər ana
sadəcə ana deyildi.
O,
evin içindəki məktəb idi.
Şamaxının qanlı illərindən
xatirələr gətirmişdi.
Köç gətirmişdi.
Kədər gətirmişdi.
Amma o kədərin içində
elm də gətirmişdi.
Savad gətirmişdi.
Söz sevgisi gətirmişdi.
Gecələr uşaqlar yatanda
o danışardı.
Keçmişdən danışardı.
Kitablardan danışardı.
Dünyadan danışardı.
Şirvan isə
görmədiyi dünyanı
anasının səsində görərdi.

VI. Kor işığın uşağı

İnsanlar dedilər:
- Yazıq uşaqdır.
Gözləri görmür.
Amma Qəmər ana
heç vaxt belə demədi.
Bir dəfə oğlunun başını sığallayıb dedi:
- Oğlum,
Tanrı bir qapını bağlayanda,
başqa bir qapını açır.
Şirvan o zaman anlamadı.
İllər sonra anladı.
Doğrudan da
başqa bir qapı açılmışdı.

VII. Səslərlə görən adam

Şirvan insanları gözlə görmürdü.
Səslə görürdü.
Bir nəfər illərlə gəlməsə belə
o səsi eşidəndə tanıyırdı.
- Filankəsdir...
deyirdi.
Hamı heyrətlənirdi.
O isə təəccüblənmirdi.
Çünki insanlar üçün üz nə idisə,
onun üçün səs o idi.
Səs insanın ikinci siması idi.
Bəzən isə
birinci siması.

VIII. Radiodan gələn dünya

Köhnə radio
onun ilk müəllimi oldu.
Ordakı səslər
uzaq şəhərlərdən gəlirdi.
Muğam gəlirdi.
Mahnı gəlirdi.
Aşıq havaları gəlirdi.
Şirvan dinləyirdi.
Dinləyirdi.
Dinləyirdi.
Sonra səslər
onun daxilində yuva qururdu.

IX. Qarmonun oyanışı

Bir gün
qarmon onun əlinə keçdi.
Yox.
Əslində qarmon
öz sahibini tapdı.
Barmaqlar dilləndi.
Körüklər nəfəs aldı.
Və birdən
taxtadan düzəlmiş alət
canlı varlığa çevrildi.
O gündən sonra
iki dost oldular.
Şirvan.
Və qarmon.

X. İlk toylar

On üç.
On dörd yaş.
Bir kənd toyu.
Bir həyəcan.
Bir qarmon.
Bir səs.
İnsanlar oynayırdı.
Şirvan isə hiss edirdi ki,
bu yalnız musiqi deyil.
Bu,
insanların dərdini unutmaq üsuludur.
Bu,
ruhun bayramıdır.
Bu,
xalqın özünü yaşatmasıdır.

XI. Ağsuya gələn adam

İllər keçdi.
Ailə qurdu.
Ocaq yandırdı.
Sonra Ağsuya köçdü.
İki övladı burada doğuldu.
Şəhər əvvəlcə onu tanımadı.
Sonra səsini eşitdi.
Sonra isə unutmadı.
Çünki bəzi insanlar
şəhərlərə gəlmir.
Şəhərlərin yaddaşına çevrilirlər.

XII. Ağsunun sənət məclisləri

O illərin Ağsusu
sənətin nəfəs aldığı yer idi.
Bir tərəfdə saz danışırdı.
Bir tərəfdə qarmon.
Bir tərəfdə klarnet.
Bir tərəfdə zurna.
Sanki şəhərin küçələrindən
musiqi axırdı.

XIII. Şuriyyənin nəfəsi

Klarnet ustası Şuriyyə
küləyə dil öyrədirdi.
Onun klarneti danışanda
adam elə bilirdi
uzaq dağlar kövrəlib.
Şirvan onu dinləyərdi.
Səsin rənglərini dinləyərdi.

XIV. Mirzənin barmaqları

Mirzə Əzimov
qarmona toxunanda
elə bil vaxt dayanırdı.
Barmaqları musiqi çalmırdı.
Xatirələr oyadırdı.
Şirvan onu dost bilirdi.
Çünki hər ikisi
səslə yaşayan adamlardı.

XV. Fikrətin zurnası

Fikrət Əliyevin zurnası
toyları ayağa qaldırırdı.
Onun nəfəsi
çöllərdən keçən külək kimi idi.
Şirvan bəzən deyərdi:
- Zurna torpağın öz səsidir.
Fikrət gülərdi.
Amma razılaşardı.

XVI. Sazın qardaşı, qarmonun sirdaşı

Bir gün yollar
Şirvanı başqa bir səsə apardı.
O səs sazdan gəlirdi.
O sazın sahibi
Əzizxan idi.
Məclislərdə rastlaşdılar.
Toylarda yol yoldaşı oldular.
Sonra dostlaşdılar.
Amma bu dostluq
iki adam arasında yaranan dostluq deyildi.
Bu,
iki sənətin qovuşması idi.
Birinin əlində saz vardı.
Birinin əlində qarmon.
Amma hər ikisinin ürəyində
eyni xalq yaşayırdı.

XVII. Mədəniyyət evinin qanadları

Ağsu Rayon Mədəniyyət Evi
o illərdə sadəcə bina deyildi.
Bir ürək idi.
Bir ocaq idi.
Bir məktəb idi.
Oradan yollar başlanırdı.
Kəndlərə.
Şəhərlərə.
Rayonlara.
Və Şirvan
o yolların yolçularından biri idi.
Köhnə avtobuslar
tozlu yollarla gedirdi.
Amma sənətkarların ruhu
uçurdu.

XVIII. Yolların yaddaşı

Qobustan...
Göyçay...
Kürdəmir...
Şamaxı...
Uzaq kəndlər.
Yaxın kəndlər.
Şirvan onların çoxunu görməmişdi.
Amma tanıyırdı.
Çünki hər yerin öz səsi vardı.
Küləyin səsi.
Çayın səsi.
İnsanların səsi.
Və o səslərdən
yolların harada qurtardığını bilirdi.

XIX. Gecənin sonunda

Toy bitirdi.
İşıqlar sönürdü.
Qonaqlar gedirdi.
Masa üstündə yarımçıq çaylar qalırdı.
Həyətdə yorğun ağaclar qalırdı.
Və gecə qalırdı.
Şirvan qarmonunu sinəsinə sıxırdı.
Elə bil
bir dostunu qucaqlayırdı.
Bəzən heç kimə demədiyi dərdləri
ona danışırdı.

XX. Ananın görünməyən əli

Bir gün Qəmər ana da köçdü.
Ev susdu.
Divarlar susdu.
Həyət susdu.
Amma qəribə idi.
Şirvan onu itirmədi.
Gecələr bəzən
anasının səsini eşidirdi.
- Oxu, oğlum...
deyirdi o səs.
- Səsin insanlara ümid verir.
Və Şirvan hər dəfə oxuyanda
elə bilirdi
anası qarşısında oturub.

XXI. Habilin kamançası

Bir məclisdə
kamança danışmağa başladı.
O danışıq söz deyildi.
Ağrı idi.
Həsrət idi.
Dua idi.
Orada Habil vardı.
Kamançasını sinəsinə sıxmışdı.
Şirvan dinləyirdi.
Sonra düşündü:
Bəlkə bütün musiqilər
əslində eyni duanın müxtəlif dilləridir.

XXII. Səxavətin səsi

Başqa bir məclisdə
Səxavət oxuyurdu.
Səsi göyə qalxırdı.
Sonra yenə yerə qayıdırdı.
Adamlar kövrəlirdi.
Şirvan dinləyirdi.
Və hiss edirdi:
Bəzi səslər oxumur.
Duaları qanadlandırır.

XXIII. Muğam və kainat

Bir gecə
hamı yatmışdı.
Şirvan oyaq idi.
Qarmon dizinin üstündə idi.
Birdən düşündü:
Muğam haradan gəlir?
Sonra cavabı özü verdi:
Muğam insanın yaratdığı musiqi deyil.
Muğam insan yaranmazdan əvvəl də vardı.
Daşların içində vardı.
Suların içində vardı.
Küləklərin içində vardı.
Biz sadəcə onu eşitməyi öyrənmişik.

XXIV. Şairin doğuluşu

Bir gün mahnılar sözə çevrildi.
Misralar gəldi.
Şeirlər gəldi.
Duyğular kağızlara köçdü.
Şirvan yazmağa başladı.
Çünki bəzən
qarmonun danışa bilmədiyini
qələm danışır.

XXV. Kağız üzərində yaşayan səs

Şeirlər qəzetlərə çıxdı.
İnsanlar oxudu.
Tanımayanlar tanıdı.
Uzaqda olanlar yaxınlaşdı.
Bir səs
indi həm də söz olmuşdu.
Söz isə
səsdən daha uzun ömürlü idi.

XXVI. Bəxtiyar və Musa

Bir gün
Bəxtiyar oxudu.
Bir gün
Musa oxudu.
İki böyük şair
Şirvanın misralarında
səmimiyyət gördü.
Ürək gördü.
Xalqın nəfəsini gördü.
Bu,
mükafatdan böyük idi.
Çünki sənətkarı
ən yaxşı başqa sənətkar anlayır.

XXVII. “Heyif ey cavanlıq”

Sonra o misra doğuldu.
Sanki ürəyin içindən qopdu.
"Heç mənə deməmiş ayrılıb getdin..."
Bu sözlər
təkcə cavanlığa deyilməmişdi.
İtirilən günlərə deyilmişdi.
Keçən zamana deyilmişdi.
Qayıtmayan adamlara deyilmişdi.
Bəlkə də
insanın öz ömrünə deyilmişdi.

XXVIII. Öz məzarını görən adam

Bir gün
Şirvan yazdı:
"Görmədi gözləri özü Şirvanın,
Kim tapar məzarın düzü Şirvanın,
Üstündə yazılı daşı olmasa..."
Bu misralar
sadəcə şeir deyildi.
Taleyin öz əksi idi.
Kor adam
öz məzarını görməyəcəyini bilirdi.
Amma başqa həqiqəti də bilirdi:
İnsan məzarı ilə yox,
xatirəsi ilə yaşayır.

XXIX. Qırx səkkiz yaşında

1984-cü il gəldi.
Bir qapı açıldı.
Bir qapı bağlandı.
İnsanlar ağladı.
Ağsu ağladı.
Ərəbsarvan ağladı.
Toylar susdu.
Məclislər susdu.
Bir qarmon sahibsiz qaldı.
Amma yalnız bir anlıq.
Çünki ruhlar heç vaxt sahibsiz qalmır.

XXX. Səsin o tayında

İndi isə
zamanın o biri tərəfində
başqa bir Ağsu var.
Başqa bir Ərəbsarvan var.
Orada yollar işıqdan düzəlib.
Orada çaylar muğam oxuyur.
Orada küləklər saz çalır.
Orada ayrılıq yoxdur.
Orada ölüm yoxdur.
Orada zaman yoxdur.
Bir böyük məclis qurulub.
Əzizxan sazını kökləyir.
Aşıq Niyazi boğazını arıtlayır
Şuriyyə klarnetini dilləndirir.
Mirzə qarmonun körüklərini açır.
Fikrət zurnasını göylərə qaldırır.
Habilin kamançası
ulduzların işığı ilə danışır.
Səxavətin səsi
sonsuzluğun qapılarını açır.
Və onların arasında
Şirvan dayanıb.
Əlində qarmon.
Üzündə təbəssüm.
Qəmər ana da oradadır.
İllər əvvəl dediyi kimi:
- Görürsənmi, oğlum?
Tanrı bir qapını bağlayanda,
başqa bir qapını açır...
Şirvan ilk dəfə
başını qaldırıb baxır.
İşığı görür.
Dağları görür.
Anasını görür.
Ərəbsarvanı görür.
Ağsunu görür.
Və anlayır ki,
bütün ömrü boyu
axtardığı işıq
gözlərinin qarşısında deyilmiş.
Ürəyinin içində.
O zaman
kainatın bütün səsləri susur.
Və yalnız bir səs qalır.
Şirvanın səsi.
Ulduzlardan gələn kimi.
Əbədiyyətdən gələn kimi.
Deyir:
"Heç mənə deməmiş ayrılıb getdin..."
Bu dəfə cavab
cavanlıqdan gəlmir.
Əbədiyyətdən gəlir:
- Heç kim ayrılmır.
Səs dəyişir.
Bədən dəyişir.
Yol dəyişir.
Amma sevgi dəyişmir.
Sənət dəyişmir.
Xatirə dəyişmir.
Və xalqın qəlbində yaşayanlar
ölmür.
Onlar səsin o tayına keçir.
Oradan isə
yenə insanlara işıq göndərirlər.
Şirvan Mahmudovun əziz xatirəsinə...
Ruhu şad, məqamı nurla dolu olsun.

скачать dle 12.1