SÖZÜN SARVANI (Poema) - Ədalət QARABULUD

SÖZÜN SARVANI...

Unudulmaz şair Sabir Sarvanın 70 illik yubileyinə ithaf olunur

Epigraf

Müəllif qeydi

Bu poema unudulmaz şairimiz Sabir Sarvanın ruhuna, onun poeziyasının Tanrıya, Vətənə, qardaş sevgisinə uzanan sükutla danışan nəfəsinə ithafdır. Burada “söz” sadəcə ifadə deyil, ruhun tənəffüsü, torpaqla göy arasında körpüdür.
Şairin misraları bu gün də külək kimi əsir - bəzən Anadolunun səmalarından, bəzən də Ağsunun torpağından...

I. ZAMANIN ATI DAYANDI

Zamanın atı dayandı,
tozlu izlərdə qaldı nəfəsin sədası.
Bir nəfəs çəkdi kainat - 
və kainat sən oldun, Sabir.
Göy susdu,
yer səssizcə danışdı.
Torpaq misra-misra açıldı,
sanki hər dənəsi sənin sözündən doğurdu.
Gecənin dizində ay ağlayırdı,
ulduzlar səcdəyə əyilmişdi.
Sənin sükutun səs idi,
ölümün - bir dirilik,
gedişin - bir qayıdış.
Bir misra kimi torpağa uzandın,
amma hər səhər yenə doğuldun
yağışın dodağında,
küləyin pıçıltısında,
bir uşağın ağ kağızında.
Fələk elə bil sənin üçün dayanmışdı o an,
Zamanın nəbzi susdu,
amma sözünün ürəyi döyünməkdəydi hələ.
İndi səni oxuyan hər kəs
özünü tanıyır,
çünki sənin şeirində
insan öz kölgəsini tapır,
Tanrının izini duyur.
Sən sözdən keçib
sözün o üzünə keçdin - 
sükutun səltənətinə.

II. QARDAŞ GÖYÜN ALTINDA

Sən sevginin sərhədini aşdın,
sözün qanadıyla keçdin dağlardan.
Azərbaycan sənin ürəyinin sağ qapısıydı,
Türkiyə - sol nəfəsi.
İki torpaq,
amma bir ruhun ocağı.
Bir bilet vardı adına,
amma Tanrı biletin tarixini dəyişdi.
Gedişin qaldı,
amma adın keçdi - 
sərhədsiz, vizasız,
sözün icazəsiylə.
Kırşehirin küləkləri danışdı səndən,
İmdat Avşarın xatirəsi səni çağırdı.
O dedi:

“Sabir gəlmədi,
amma onun sözü gəldi.
Misraları sərhədləri keçdi,
bayraq kimi dalğalandı türk dilində.”

O sevgi səni iki Vətənin oğlu elədi.
Birində torpaq səni doğdu,
digərində söz səni tanıdı.
İndi səni çağıranda
iki ölkə eyni səda verir:
“SABİR!”
Sənin şeirində
bir qocaman durna uçur - 
qanadlarında Tanrıdan gələn bir işıq,
bir misra,
bir dua.
O durna qayıdır
bəzən Ağsunun üstündən,
bəzən Qarsın,
bəzən Ankaranın yağışında islanır,
bəzən Göyçənin sükutunda susur.
Sən orda da,
burda da - 
sözün içindəsən.
İki torpaq birləşir sənin nəfəsində,
bir dil, bir ruh, bir ürək kimi.
Türkün ruhu sənin misralarında
Tanrıya boylanır.

III. SÖZÜN QİYAMƏTİ

Bir gün bütün sözlər oyanacaq,
bir gün sükut danışacaq.
O zaman torpaq da danışacaq - 
və ilk dediyi ad SABİR olacaq.
Onda göylər açılacaq,
hər ulduz sənin bir misran olacaq.
Külək şeir kimi oxuyacaq səmanı,
yağış - sənsizliyin göz yaşı olacaq.
Sən susmusan,
amma sükutun səsidir bu kainat.
Hər daşın altında sənin bir sözün yatır,
hər dağın başında bir misran ucalır.
Söz - sənin bədənindir indi,
misra - sənin nəfəsin,
şeir - Tanrının səninlə danışığı.
O danışıq bitməz,
çünki Tanrı səni “söz” kimi yaratdı.
Söz ölürmü heç?..
Əbədiyyətin qapısında dayanıb
öz adını oxuyursan -
elə bil Tanrının əlyazmasısı sənsən.
Kainat səni bir kəlam kimi əzbərləyib,
insan səni dua kimi pıçıldayır,
ruh səni işıq kimi tanıyır.
Bir gün hər insan öz içində
sənin bir misranı tapacaq - 
o misra onları Tanrıya aparacaq.

IV. SÖZÜN ƏBƏDİLİYİ

Zamanın atı dayandı,
amma söz dayanmadı.
Torpaq səni gizlədə bilmədi,
çünki söz torpağa sığmaz.
İndi hər bahar gələndə
bir səs eşidilir küləyin içində - 
o, sənin səsindir.
Hər səhər gün doğanda
bir misra işığa çevrilir - 
o, sənin sözündür.
Sabir,
sən getmədin,
sadəcə sözdə yaşamağı seçdin.
Və indi,
hər oxunan misrada,
hər səcdə anında,
bir nəfəs deyir:
“Sözdən oyana mən varam...”
I. SÖZÜN DOĞULDUĞU YER

Bir uşaq səsi var –
Ağsunun küləyində itmir,
daşların yaddaşında qalır.
Adı Sabir idi –
amma bu ad təkcə insan deyildi,
bir taleyin boyuna biçdiyi söz idi.

Bir qəzet səhifəsində
“Vüqar” adlı bir sətir açıldı –
elə o gündən
sözün alnına yazıldı onun taleyi.

Kənd yolları
ayağının altında şeirə çevrilirdi,
torpaq nəfəs alırdı
onun misralarında.

O, erkən böyüdü –
çünki söz gecikməyi sevmir,
çünki istedad
yaşı gözləmir.

Bir qələm tutdu –
və qələm onu tutdu,
buraxmadı bir ömür boyu.

II. HƏQİQƏTİN YÜKÜ

O, yalanın kölgəsində dayanmadı,
sözünü günəşə çıxardı.
Həqiqət onun dilində
bəzən acı idi,
amma o acılıqda
xalqın çörək dadı vardı.

“Gənclik”in səhifələrində
o, sadəcə yazmırdı –
yanırdı.
Hər cümlə bir mövqe idi,
hər fikir bir savaş.

Cəbhə yolları
onun ayaq izini tanıyırdı.
Əsgərlərin qarşısında
şeir deyən bir şair yox,
ürək verən bir adam dayanırdı.

O deyirdi:
Vətən – torpaq deyil təkcə,
Vətən – qanla yazılan tarixdir.

Və yazdı:

Bu yurd neçə dəfə qana çəkilib...

Bu misra
təkcə şeir deyildi,
bir millətin yaddaşında
yanan yaraydı.

III. SARVANLIQ TALEYİ

Sumqayıtın küləyi
onu başqa cür qarşıladı –
burada o, tək şair olmadı,
karvan çəkdi sözün arxasınca.

Söz karvanının sarvanı oldu –
gənclərin əlindən tutdu,
istədiyi bircə şey vardı:
ədəbiyyatın təmiz qalması.

Alaq otlarını tanıyırdı –
və qoruyurdu bu gülüstanı.
Bəziləri incidi,
bəziləri uzaqlaşdı,
amma o
həqiqətdən dönmədi.

O deyirdi:
“İstedad – müqəddəsdir,
onu qorumaq lazımdır.”

Uşaq səsi, qadın nəfəsi,
gənc qələm –
hamısı onun ətrafında
bir poeziya ocağına çevrildi.

Ocaq yandı –
və o, özünü
o alovun içində əridib
işığa çevirdi.

IV. RUHDA QALAN SƏS

İndi o yoxdur –
amma söz var.
Söz isə ölmür.

Pirhəsənlinin torpağı
onu gizlətmədi,
əksinə –
daha da ucaltdı.

Məzarı daş deyil,
bir ocaqdır –
dostların nəfəsi ilə isinən,
xatirələrin közündə yaşayan.

O demişdi:

Qanlı misralarım yadigar qalar...

Və qaldı.
Hər misra
bir sarğı kimi açılır bu gün,
bir yaraya toxunur,
bir ruhu oyadır.

Sabir Sarvan getmədi –
sadəcə sözün içində
yerini dəyişdi.

İndi o,
oxunan hər şeirdə,
deyilən hər həqiqətdə,
yanan hər qəlbdə yaşayır.

Çünki şair
torpaqda yatmır –
şair
sözün ruhunda yatır.

I.TANIŞLIĞIN SİRLİ KÖLGƏSİ

Mən onun yol yoldaşı olmadım – 
nə çiyin-çiyinə küləkləri yardıq,
nə də gecələrin içində
sözün sirrini bölüşdük.

Amma bəzən talelər
dostluqdan deyil,
bir anlıq baxışdan doğur.

Sabir Sarvan
bir baxış qədər yaxın,
bir ömür qədər uzaq qaldı.

Onu görəndə hiss edirdin –
bu adamın içində
başqa bir adam yaşayır:
yanan, susan,
susduqca dərinləşən.

II. SÖZÜN MƏBƏDİ 

Əli Kərim adına Poeziya klubu
divarlar deyildi –
sözün nəfəs aldığı bir məbəd idi.

Orada o,
kitabdan oxumurdu şeiri,
özündən doğururdu.

Yaddaşı –
zamanın yaddaşı idi:
klassiklərin ruhu
onun dilində oyanırdı,
köhnə misralar
yeni qanla döyünürdü.

Bir an alovlanırdı –
sözlər göyə qalxırdı,
bir an sönürdü –
amma o sönüş
kül deyildi,
köz idi.

Köz isə
yanmaq üçün səbr edən oddur.

III. HAQQIN QILINCI 

O, kürsü sahibi deyildi –
yük sahibi idi.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi
onun üçün divar yox,
imtahan idi.

Sumqayıtın küləklərində
bir ocaq qaladı –
o ocaq sözün çəkisini ölçürdü.

Kim yüngül idisə,
uçub gedirdi.
Kim ağır idisə,
oddan keçirdi.

Onun qarşısında
gizli kölgələr dolaşırdı:
həsəd, iddia,
sözsüz iddialar...

Adlar yüksəlirdi,
şikayətlər yazılırdı –
sözə yox,
sözün sahibinə qarşı.

Anar Rzayev
adına qədər uzanan səslər
sükutun divarına çırpılırdı.

O isə
qılıncsız döyüşürdü.

Onun silahı –
həqiqət idi.

Həqiqət isə
yaralayır,
amma öldürmür.

IV. GÖRÜNMƏYƏN QORUYUCU

Elə bil
onu bir göz qoruyurdu –
görünməyən,
amma hər yerdə olan.

Bəlkə o göz
vicdan idi,
bəlkə də sözün ruhu.

Çünki söz
öz sahibini tərk etmir –
əgər sahib
ona xəyanət etməyibsə.

O, xəyanət etmədi.

Ona görə də
yıxılmadı.

V. TORPAĞIN CAĞIRIŞI

Ölümün nəfəsi yaxınlaşanda belə
o, qorxmadı.

Çünki torpaqdan gələn
torpağa qayıtmaqdan qorxmaz.

Amma onun arzusu
ölümdən böyük idi:

Qarabağ...

Bu söz
onun dodağında
sadə bir coğrafiya deyildi,
bir millətin yarası idi.

“Mən azərbaycanlıyam” –
dedi.

Bu cümlə
sərhədləri aşdı,
qan yaddaşına çevrildi.

O, doğulduğu yeri sevdiyi kimi
görmədiyi torpağı da sevdi –
çünki onun vətəni
xəritədə yox,
ürəkdə idi.

VI. SƏSSİZ XEYİRXAHLIĞIN İZİ

Onun addımları
yalnız şeir yazmadı –
qapılar açdı.

Kimsəsiz ocaqlar
onun nəfəsini tanıdı,
ahılların duaları
onu müşayiət etdi.

O, səs salmadan yaxşılıq etdi –
çünki həqiqi mərhəmət
özünü göstərmir.

Uşaqlara baxanda
gözündə işıq yanırdı –
bəlkə də
itirilməmiş bir uşaqlıq
içində yaşayırdı.

VII. KÖK VƏ GÖLGƏ

Atasının adı
onun duruşunda danışırdı –
nizam, sərtlik,
sözə sədaqət.

Bir kök vardı
onu torpağa bağlayan,
bir kölgə vardı
onu ucaldan.

Belə kökdən çıxan ağac
əyrilməz.

Sınsa da –
əyrilməz.

VIII.GEDİŞDƏN SONRAKI HƏQİQƏT

O gedəndən sonra
söz dəyişdi.

Onun haqqında danışanlar
öz səslərindən çəkinməyə başladılar.

Çünki bəzi həqiqətlər
yalnız yoxluqda görünür.

Vaxtilə daş atanlar
indi sükutla baxır –
sükut isə
etirafın ən ağır formasıdır.

IX. YOL VƏ DAVAM

Onun açdığı cığır
torpaqda qalmadı –
zamana çevrildi.

Ocaq sönmədi –
əllər dəyişdi,
amma alov qaldı.

Çünki ruhla qurulan şeylər
adamdan asılı deyil.

Ruhdan doğan
ruhda yaşayır.

X. SON DÖYÜŞ

Və mən –
sadəcə yolüstü bir tanış –
indi anlayıram:

bəzən bir insan
sənin həyatına girmədən
sənin yaddaşında yaşayır.

Çünki o,
özündən böyük idi –
bir nəfəs,
bir dövr,
bir söz qədər.

Və o söz
indi də yaşayır –

görünməyən bir yerdə,
amma hər yerdə.

Çünki şair
torpaqda yox,
ruhun içində uyuyur.

I. SÖZÜN DOĞULUŞU 

Söz onun əlində yaranmırdı –
o, sözün içində doğulurdu.

Sabir Sarvan
kəlməni yazmırdı,
kəlmənin taleyinə çevrilirdi.

Hər misra
sadə bir fikir deyildi –
zamanın qaranlıq qatlarından
qopub gələn bir nida idi.

O nida
sükutun bağrını yarırdı,
səssizliyin damarına
od yeridirdi.

Onun sözündə
su yox idi –
od axırdı.

Və o od
yanmaq üçün yox,
oyatmaq üçün idi.

II. DAXİLİ SƏNGƏRLƏR

Onun müharibəsi
xəritələrə düşmədi.

Düşmən
nə sərhəd tanıyırdı,
nə bayraq –
o, insanın içində idi.

Gecələr
iki gözlə yatmırdı:
biri yuxuya gedirdi,
biri səngərdə qalırdı.

O səngərdə
vicdanın nəfəsi dolaşırdı,
qorxunun kölgəsi uzanırdı,
susmayan bir səs
qapıları döyürdü.

O səs deyirdi:
“Qaçma.”

Və o qaçmadı.

Çünki bildi –
özündən qaçan
özünə çatmaz.

Döyüşdü.

Qılıncsız,
qalxansız,
amma həqiqətlə.

III. QARANLIGIN DİLİ 

Bir gün aynaya baxdı –
gördüyü üz
özündən uzaq idi.

Bu, sadəcə yadlıq deyildi,
ruhun parçalanması idi.

Zaman
onu içindən didirdi,
taleyin soyuq əli
ürəyinə toxunurdu.

Könlü
öz evinə sığmırdı,
öz adını tanımırdı.

Və o,
qaranlığa səsləndi:

çıx!

Çünki qaranlıq
qaçılan deyil,
tanınan bir həqiqətdir.

Tanımadığın qaranlıq
səni udar,
tanıdığın qaranlıq isə
səninlə barışar.

O, qaranlığı tanıdı –
və işıq
içindən doğdu.

IV. ÖLÜMÜN İCİNDƏ DİRİLMƏK 

O, bir gün
özünü öldürdü –

bədənini yox,
sakitliyini,
rahatlığını,
susmaq haqqını.

Sözlərin üstünə getdi,
küllərin altındakı közə toxundu,
yanmağı seçdi.

Hər misra
bir yaraya çevrildi,
hər kəlmə
qanayan bir izə.

Amma o qan
itki deyildi –
yaradılış idi.

O öldü –
və qayıtdı.

Kağızda.

Çünki şair
torpaqda yox,
yazıda dirilir.

V. TARİXİN YARASI - QARDAŞIN QILINCI

Onun yaddaşı
öz ömründən böyük idi.

Orada bir yara vardı –
Çaldıran adlı.

Qardaşın qardaşa çəkdiyi qılınc
tarixin alnında donmuş bir qan damlasıdır.

O damla
hələ də qurumayıb.

O, dağa danışdı dərdini,
daşa danışdı,
çünki insan
bəzən yalnız sükutun dilini anlayır.

Tarixə səsləndi –
onu oyatmaq istədi.

Çünki yatan tarix
yenidən doğulur,
amma eyni ağrıyla.

VI. SÖZÜN KEŞİYİ - MÜQƏDDƏS SƏRHƏD

Onun üçün söz
oyun deyildi –
sərhəd idi.

Bu sərhədi
o, tək qorudu.

Sözün içində boşluq görəndə
onu kəsirdi –
qılınc kimi,
kəskin,
amansız.

Çünki bilirdi:
mənasız söz
sadəcə zəiflik deyil –
ruhun dağılmasıdır.

O, sözün keşiyini çəkdi –
və bu keşiyin
gecəsi də vardı,
soyuğu da,
tənhalığı da.

VII. ZAMANIN ZƏNCİRİ

Onun səsi
keçmişdən gəlirdi,
amma gələcəyə gedirdi.

Nizami Gəncəvi-nin hikməti,
Məhəmməd Füzuli-nin yanğısı,
İmadəddin Nəsimi-nin üsyanı –
hamısı onun sözündə
yenidən nəfəs aldı.

Bu, təkrar deyildi –
davam idi.

Zamanın qırılmış zəncirinə
yeni bir halqa bağlamaq idi.

VIII. GEDƏN QATAR - QALAN SƏS 

Bir qatar var –
görünməyən,
amma hər kəsi aparan.

O qatar
yavaş-yavaş uzaqlaşır.

O da hiss etdi –
ruhunun ipəyi
nazilir,
incəlir,
sözə çevrilir.

İnsan gedəndə
bədəni torpağa qarışır,
sözü isə
zamana.

O da söz oldu –
ağızlarda,
kağızlarda,
ruhlarda.

IX. ƏBƏDİYYƏTİN QAPISI

Bəzi adamlar
vaxtın içində yaşamır –
vaxt onların içində yaşayır.

O da belə idi.

Onun yoxluğu
varlığından daha ağırdır indi.

Çünki o,
bir insan deyildi təkcə –
bir yol idi,
bir məktəb idi,
bir nəfəs idi.

Sözün sərkərdəsi idi –
və sərkərdələr
ölmür.

Onlar
tarixə çevrilir.

X. SÖZÜN ƏBƏDİ NƏFƏSİ 

İndi onun səsi
eşidilmir –
amma susmayıb.

Sözün içində danışır,
zamanın içində axır,
ruhun içində yanır.

Çünki həqiqi şair
ölmür.

O, sadəcə
yerini dəyişir –

kağızdan
əbədiyyətə,
əbədiyyətdən
insanın içindəki sükuta.

Və orada –
o sükutun ən dərin yerində –
bir səs qalır:

yanan,
oyadan,
ölməyən.

Ədalət Nəbi Qarabulud.

скачать dle 12.1