Gündəm - www.Bia.Az

1918-ci ilin 28 mayı Azərbaycan xalqının taleyində yalnız bir siyasi hadisə deyil, bütöv bir millətin özünü dərk etməsinin, tarix qarşısında ayağa qalxmasının və dövlət olmaq iradəsini dünyaya bəyan etməsinin müqəddəs günüdür. Həmin gün qəbul edilən İstiqlal Bəyannaməsi ilə Şərqdə ilk parlamentli demokratik respublika – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması tarix səhnəsinə çıxdı. Bu, əsrlərlə imperiyalar arasında parçalanmış, hüquqları tapdanmış bir xalqın öz taleyinə sahib çıxmasının möhtəşəm nümunəsi idi.28 May təkcə bir tarix deyil. Bu gün Azərbaycan xalqının milli qürurunun, azadlıq ruhunun, istiqlal əzminin simvoludur. Çünki istiqlal heç vaxt xalqa hədiyyə olunmur; o, ağır mübarizələr, milli iradə və böyük fədakarlıqlar hesabına qazanılır.

Tarixin içindən yüksələn istiqlal səsi

XX əsrin əvvəllərində dünya böyük siyasi təlatümlər yaşayırdı. Bir tərəfdən çar Rusiyası dağılır, digər tərəfdən xalqlar milli özünüdərk uğrunda mübarizəyə qalxırdı. Belə bir mürəkkəb və ziddiyyətli dövrdə Azərbaycan ziyalıları xalqın gələcəyini düşünərək tarixi məsuliyyəti öz üzərlərinə götürdülər.

1918-ci il mayın 28-də Tiflisdə qəbul edilən İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycan dövlətçiliyinin hüquqi əsasını yaratdı. Həmin sənəd yalnız siyasi müstəqilliyi elan etmədi, həm də yeni dövlətin hansı prinsiplər üzərində qurulacağını bəyan etdi: xalq hakimiyyəti, demokratik idarəçilik, insan hüquqları, milli bərabərlik və azad cəmiyyət ideyası.

Bu tarixi missiyanın önündə duran şəxs isə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə idi. Onun dillər əzbərinə çevrilmiş “Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz!” kəlamı yalnız bir şüar deyil, Azərbaycan xalqının milli taleyinin və əbədi istiqlal arzusunun manifestinə çevrildi.

Şərqdə ilk demokratik respublika

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində ilk parlamentli demokratik dövlət idi. Cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq, bu dövlətin həyata keçirdiyi islahatlar bir çox ölkələr üçün nümunə sayıla bilərdi.

Xalq Cümhuriyyəti dövründə: qadınlara seçki hüququ verildi; qadın və kişi bərabərliyi təmin edildi; çoxpartiyalı parlament yaradıldı; milli ordu formalaşdırıldı; milli valyuta dövriyyəyə buraxıldı, milli bank təsis edildi; milli təhsil sistemi quruldu, beynəlxalq əlaqələr yaradıldı.Həmin dövrdə qadınlara seçki hüququnun verilməsi xüsusilə diqqətəlayiq idi. Bir çox Avropa dövlətlərindən daha əvvəl Azərbaycan qadını seçmək və seçilmək haqqı qazandı. Bu fakt Azərbaycan xalqının mütərəqqi düşüncəsinin və demokratik dövlətçilik ənənələrinin nə qədər güclü olduğunu göstərirdi.

Azərbaycan parlamentində müxtəlif millətlərin və siyasi qüvvələrin təmsil olunması isə Cümhuriyyətin demokratik mahiyyətini bütün dünyaya nümayiş etdirirdi.

Dövlət qurmaq qədər onu qorumaq da çətindir

Lakin gənc Cümhuriyyət çox ağır geosiyasi şəraitdə fəaliyyət göstərirdi. Xarici təzyiqlər, iqtisadi çətinliklər, hərbi təhlükələr və bölgədə gedən mürəkkəb proseslər yeni dövlətin möhkəmlənməsinə imkan vermədi. Nəhayət, 1920-ci il aprelin 28-də bolşevik işğalı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdi.

Ancaq süqut edən dövlət oldu, məhv olan isə milli istiqlal ruhu olmadı. Sovet hakimiyyəti illərində Cümhuriyyətin adı belə qadağan edildi. Onun qurucuları “xalq düşməni” elan olundu, tarix saxtalaşdırıldı, milli yaddaşın silinməsinə çalışıldı. Lakin xalqın qəlbində yaşayan istiqlal arzusu heç vaxt ölmədi. Çünki azadlıq hissi millətin ruhuna çevrilmişdi.

1991 – Tarixin bərpası

1991-ci ildə Azərbaycan yenidən dövlət müstəqilliyini bərpa edərkən əslində 1918-ci ildə yarımçıq qalmış tarixi davam etdirirdi. Müstəqil Azərbaycan Respublikası özünü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi və mənəvi varisi elan etdi. Məhz bundan sonra Cümhuriyyətin adı tarixə qaytarıldı, onun bayrağı yenidən ucaldıldı, himni bərpa edildi, qurucularının xidmətləri layiqincə qiymətləndirildi.

Bu tarixi ədalətin bərpasında Heydər Əliyevin müstəsna xidmətləri vardır. Ulu Öndər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik tariximizdəki rolunu yüksək qiymətləndirərək onun ideallarının yaşadılmasını dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevirdi.

Onun söylədiyi bu fikirlər bu gün də öz aktuallığını qoruyur:

“Biz ilk Demokratik Cümhuriyyətin yaranması gününü əziz tutaraq, onu Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi günü – Respublika Günü elan etmişik və bu bizim milli bayramımızdır.”

Bu sözlər yalnız tarixi qiymətləndirmə deyil, həm də gələcək nəsillərə verilən siyasi və mənəvi mesaj idi.

Müstəqillik – ən böyük milli sərvət

Bu gün İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini daha da möhkəmləndirir, güclü dövlət və qalib xalq kimi dünya arenasında nüfuzunu artırır. Müasir Azərbaycan artıq regionun aparıcı siyasi və iqtisadi güc mərkəzlərindən biridir. Güclü ordu, sabit iqtisadiyyat, beynəlxalq nüfuz və milli birlik ölkəmizin əsas dayaqlarına çevrilib. Bu uğurların təməlində isə məhz 1918-ci ildə qoyulan istiqlal ideyası dayanır.

28 May bizə bir həqiqəti yenidən xatırladır: müstəqillik yalnız keçmişdən qalan miras deyil, hər gün qorunmalı olan müqəddəs əmanətdir.

Bayraqdan gələn işıq

Bu gün küçələrdə dalğalanan üçrəngli bayraq yalnız dövlət rəmzi deyil. O bayraq minlərlə şəhidin qanını, yüz illik mübarizəni, sürgünləri, repressiyaları, qələbələri və xalqın sarsılmaz iradəsini daşıyır.

Bir vaxtlar Tiflisdə kiçik bir otaqda qəbul edilən istiqlal qərarı bu gün milyonlarla azərbaycanlının qürur mənbəyinə çevrilib. Çünki dövlət yalnız sərhədlərlə ölçülmür; dövlət xalqın yaddaşı, ruhu və milli kimliyidir.

28 May – Müstəqillik Günü münasibətilə Azərbaycan xalqını ürəkdən təbrik edir, dövlətimizin əbədi, bayrağımızın daim uca olmasını arzulayırıq.

Qoy istiqlal ruhu hər zaman bu torpağın səmasında yaşasın.

Çünki bir kərə yüksələn bayraq doğrudan da bir daha enməz!

İbrahim CƏFƏROV,
Bitki Mühafizəsi və Texniki Bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutunun direktoru, Professor.

BİA.az

]]>