Şəhərlərin yaddaşını quran memar - həyat yolu və şəhərsalma fəlsəfəsi...

İlqar İsbatovun həyat yolu və şəhərsalma fəlsəfəsi

Şəhərlər də insanlar kimidir – doğulur, böyüyür, dəyişir və yaddaş formalaşdırır. Hər küçə, hər bina, hər meydan zamanın daşlaşmış xatirəsidir. Bu yaddaşı qoruyan və gələcəyə daşıyan isə memarlardır. Azərbaycanda müasir şəhərsalma düşüncəsinin formalaşmasında mühüm rolu olan simalardan biri də İlqar Aydın oğlu İsbatovdur.

1964-cü il sentyabrın 4-də Bakı şəhərində dünyaya göz açan İlqar İsbatov taleyini daş və xətlərlə, plan və məkanla bağlayan bir nəslin nümayəndəsidir. Onun həyat yolu təkcə peşəkar yüksəliş deyil, həm də Azərbaycanın şəhərsalma tarixində mühüm mərhələlərin iştirakçısı olmaq yoludur.

Bakıdan Moskvaya uzanan elmi yol

1981-ci ildə Azərbaycan Mühəndis-İnşaat İnstitutunun Memarlıq fakültəsinə daxil olan gənc İlqar İsbatov hələ tələbəlik illərindən fərqli baxışı ilə seçilirdi. Memarlıq onun üçün yalnız layihə çəkmək deyil, məkanın ruhunu dərk etmək idi.

1984-cü ildə təhsilini Moskva Memarlıq İnstitutunun şəhərsalma fakültəsində davam etdirməsi onun peşəkar dünyagörüşünü daha da genişləndirdi. Həmin dövrdə Moskva Memarlıq İnstitutu postsovet məkanında memarlıq elminin aparıcı mərkəzlərindən biri hesab olunurdu və burada formalaşan nəzəri baza gələcək fəaliyyətinə ciddi təsir göstərdi.

1987-ci ildə institutu memarlıq ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirməsi onun intellektual və yaradıcılıq potensialının göstəricisi idi. Sonralar memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alması isə onun yalnız praktik deyil, həm də elmi düşüncə sahibi olduğunu təsdiqlədi.

Layihə emalatxanasından böyük şəhər planlarına

Əmək fəaliyyətinə 1987-ci ildə Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun Baş plan emalatxanasında başlaması təsadüfi deyildi. Baş plan şəhərin gələcək taleyini müəyyənləşdirən strateji sənəddir. Bu sahədə çalışmaq gənc memar üçün həm böyük məsuliyyət, həm də ciddi peşə məktəbi idi.

1987–1998-ci illərdə memar və aparıcı memar kimi fəaliyyət göstərən İlqar İsbatov şəhərsalmanın mürəkkəb və transformasiya dövrünə təsadüf edən mərhələlərində iştirak etdi. Dəyişən iqtisadi sistem və yenilənən şəhər mühiti memarlardan çevik düşüncə, müasir yanaşma və strateji baxış tələb edirdi.

1998–2002-ci illərdə “Azərdövlətlayihə” Dövlət Baş Layihə İnstitutunda qrup rəhbəri və layihənin baş memarı kimi çalışması onun idarəçilik və planlaşdırma bacarıqlarını daha da möhkəmləndirdi. Artıq o, yalnız icraçı deyil, konseptual qərarların müəlliflərindən biri idi.

2002–2008-ci illərdə “Feniks-AA” MMC-nin direktoru kimi fəaliyyəti isə ona özəl sektor təcrübəsi qazandırdı. Bu mərhələ şəhərsalma ilə investisiya, bazar iqtisadiyyatı və funksional balans arasında əlaqəni daha dərindən anlamağa imkan verdi.

Dövlət xidmətində məsuliyyət mərhələsi

2008-ci ildən etibarən Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin Bakı Dövlət Layihə İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışması İlqar İsbatovun karyerasında yeni mərhələ açdı. Bu vəzifə yalnız inzibati idarəçilik deyil, həm də paytaxtın və regionların inkişaf strategiyalarının hazırlanmasında iştirak demək idi.

Artıq şəhərsalma təkcə tikinti fəaliyyəti deyil, ekoloji balans, nəqliyyat infrastrukturu, sosial obyektlərin yerləşməsi, urbanizasiya proseslərinin tənzimlənməsi kimi kompleks məsələləri əhatə edirdi. Onun rəhbərliyi ilə institut müasir yanaşmaları tətbiq edən, normativ bazanı təkmilləşdirən və beynəlxalq təcrübəni öyrənən bir mərkəzə çevrildi.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 iyun 2019-cu il tarixli Sərəncamı ilə İlqar İsbatov Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi sədrinin müavini vəzifəsinə təyin olundu. Bu təyinat dövlət səviyyəsində göstərilən yüksək etimadın ifadəsi idi və artıq ümummilli şəhərsalma siyasətinin formalaşdırılmasında birbaşa iştirak demək idi.

Şəhərsalma fəlsəfəsi: harmoniya və davamlılıq

İlqar İsbatovun fəaliyyətində əsas prinsip balansdır. O, şəhəri yalnız beton konstruksiyalar toplusu kimi deyil, canlı sosial orqanizm kimi dərk edir. Tarixi irsin qorunması ilə müasir memarlığın uzlaşdırılması, urbanizasiya ilə ekoloji təhlükəsizlik arasında tarazlıq onun yanaşmasının əsasını təşkil edir.

Müasir şəhərsalma artıq təkcə estetik məsələ deyil; bu, sosial ədalət, əlçatanlıq və davamlı inkişaf konsepsiyasıdır. Onun iştirakı ilə hazırlanmış konsepsiyalar məhz bu prinsipləri nəzərə alır.

Dövlət təltifləri – əməyə verilən yüksək qiymət

İlqar İsbatovun fəaliyyəti dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilib.

2010-cu ildə “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunması onun dövlət qulluğundakı xidmətlərinin tanınması idi.
2012-ci ildə “Əməkdar Memar” fəxri adına layiq görülməsi peşəkar yaradıcılığının və memarlıq sahəsindəki töhfələrinin təsdiqi oldu.
2017-ci ildə “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilməsi isə uzunmüddətli və sistemli fəaliyyətin zirvə nöqtəsi kimi dəyərləndirilir.

Bu mükafatlar yalnız fərdi nailiyyət deyil, Azərbaycan memarlıq məktəbinin inkişafına verilən töhfənin rəmzidir.

Şanlı Qələbədən sonra yeni mərhələ

Son illər Azərbaycan şəhərsalması yalnız texniki və estetik transformasiya deyil, həm də mənəvi yüksəliş mərhələsi yaşayır. İlqar İsbatovun qeyd etdiyi kimi, ardıcıl həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində memarların fəaliyyətində keyfiyyət baxımından əhəmiyyətli dönüş yaranıb.

Bu gün memarlar müasir dünya təcrübəsindən faydalanmaqla yanaşı, milli-mədəni irsə böyük hörmətlə yanaşırlar. Qlobal trendlərlə milli ənənələrin vəhdəti yeni memarlıq harmoniyası formalaşdırır.

“Bu sahədə böyük bir şövq və entuziazm hiss olunur. Hamı sanki bir-birilə yarışa girib və fərqlənməyə, öz layihəsini əzmlə həyata keçirməyə can atır”, – deyə İlqar İsbatov bildirir.

Bu sözlər memarlıq mühitində formalaşan yaradıcı dinamikanın ifadəsidir.

Qələbədən doğan quruculuq enerjisi

Vətən müharibəsində qazanılan Şanlı Qələbə şəhərsalma və memarlıq sahəsinə də ciddi təkan verib. “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində işğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən layihələr – yeni şəhər və kənd konsepsiyaları, “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” modelləri, müasir infrastruktur – Azərbaycan memarlığının tarixində yeni mərhələdir.

Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən quruculuq işləri təkcə fiziki bərpa deyil, həm də yaddaşın dirçəldilməsi və gələcəyin planlaşdırılması prosesidir. Xüsusilə gənc memarların bu işlərdə fəallığı milli məsuliyyət və vətənpərvərlik şüurunun göstəricisidir.

Sonda

1964-cü ildə Bakıda doğulan bir gəncin memarlıq yolçuluğu zamanla Azərbaycanın şəhərsalma siyasətində mühüm rol oynayan dövlət rəhbərliyinə qədər uzandı. İlqar Aydın oğlu İsbatovun fəaliyyəti göstərir ki, memarlıq yalnız bina tikmək deyil – gələcəyin məkanını qurmaqdır.

Şəhərlər dəyişir, nəsillər dəyişir, lakin düzgün qurulan planlar onilliklər boyu yaşayır. Bu planların arxasında isə məsuliyyətli, peşəkar və uzaqgörən memarlar dayanır.

İlqar İsbatov məhz belə memarlardandır – şəhərlərin yaddaşını qoruyan və gələcəyini planlayan bir memar.